Blog komputerowy · porady IT, systemy, sieci i bezpieczeństwo Laboratorium odzyskiwania danych Odzyskiwanie danych · 609 123 321
Dyski i pamięci

Defragmentacja a dysk SSD – co naprawdę robi Windows i kiedy niczego nie ruszać

Windows planuje optymalizację dysków co tydzień, także dla SSD. Wyjaśniamy, czym ta optymalizacja różni się od defragmentacji, jak sprawdzić TRIM i co oznacza on dla usuniętych plików.

lge Redakcja lge.com.pl 3 min czytania
Okładka artykułu: optymalizacja i polecenie TRIM na dysku SSD w Windows

Na starszych komputerach defragmentacja była rytuałem: co jakiś czas uruchamiało się program i patrzyło, jak kolorowe bloki układają się w porządku. Przy dyskach SSD wiele osób słyszało z kolei, że defragmentacja szkodzi. Prawda leży pośrodku – Windows sam rozpoznaje typ dysku i wykonuje dla SSD inną operację niż dla HDD. W większości przypadków najlepiej po prostu mu na to pozwolić.

Po co była defragmentacja na dysku talerzowym

Na dysku HDD plik zapisany w wielu rozproszonych kawałkach wymaga wielu ruchów głowicy, a każdy taki ruch to kilka milisekund. Defragmentacja układa fragmenty obok siebie i skraca czas odczytu. W SSD nie ma ruchomych części, a dostęp do dowolnego miejsca pamięci trwa praktycznie tyle samo, więc klasyczne przestawianie plików nie przyspiesza pracy, za to dokłada zapisów, które zużywają komórki flash.

Co Windows robi z dyskiem SSD

Narzędzie Defragmentuj i optymalizuj dyski (znajdziesz je w menu Start albo we właściwościach dysku: Narzędzia → Optymalizuj) dla SSD wykonuje przede wszystkim operację retrim. Przekazuje dyskowi informację, które bloki nie należą już do żadnego pliku. Kontroler może je wtedy z wyprzedzeniem wyczyścić, dzięki czemu późniejsze zapisy są szybsze, a zużycie komórek rozkłada się równiej.

Windows może też okazjonalnie przeprowadzić na SSD właściwą defragmentację, np. gdy wolumin jest bardzo pofragmentowany i włączona jest ochrona systemu z migawkami. To zachowanie przewidziane przez Microsoft, a nie błąd – nie trzeba go zwalczać.

Cztery kroki sprawdzenia optymalizacji i TRIM dysku SSD w Windows
Infografika: Jak sprawdzić, czy SSD jest dobrze obsługiwany – kliknij, aby powiększyć

Jak to sprawdzić w Windows

  1. Otwórz Defragmentuj i optymalizuj dyski i sprawdź kolumnę z typem nośnika. Jeśli SSD figuruje jako „Dysk twardy”, przyczyną bywa stary sterownik kontrolera lub nietypowa konfiguracja RAID.
  2. Upewnij się, że włączona jest zaplanowana optymalizacja (domyślnie co tydzień).
  3. W wierszu poleceń uruchomionym jako administrator wpisz fsutil behavior query DisableDeleteNotify. Wynik DisableDeleteNotify = 0 oznacza, że TRIM jest włączony.
  4. Ręcznie optymalizację wywołasz poleceniem defrag C: /O – Windows sam dobierze operację do typu dysku.

Wskazówka: programy do „przyspieszania” i zewnętrzne defragmentatory nie są SSD potrzebne. Jeśli taki program ma własny harmonogram defragmentacji, wyłącz go i zostaw zadanie systemowi.

macOS i Linux

Na Macach z wbudowanym dyskiem Apple TRIM działa automatycznie. Dla dysku SSD innej firmy w starszym Macu z procesorem Intel można go włączyć poleceniem sudo trimforce enable – system wyświetli ostrzeżenie i uruchomi komputer ponownie. W Linuksie większość dystrybucji z systemd ma timer fstrim.timer; jego stan sprawdzisz poleceniem systemctl status fstrim.timer, a ręcznie wywołasz TRIM przez sudo fstrim -av.

TRIM a usunięte pliki

TRIM ma jedną konsekwencję, o której warto wiedzieć: po usunięciu pliku kontroler SSD może szybko wyczyścić jego bloki, co utrudnia odzyskanie danych. Nie jest to jednak zawsze przesądzone. Przy dyskach z kontrolerami Phison, Silicon Motion i Maxio odzysk danych usuniętych mimo TRIM bywa możliwy, przy innych kontrolerach zależy to od modelu. Jeśli skasujesz coś ważnego, od razu przestań używać komputera i nie instaluj na nim programów do odzyskiwania. Więcej w artykule o odzyskiwaniu skasowanych danych z SSD.

Płytka dysku SSD z kontrolerem Phison i kośćmi pamięci flash
Płytka dysku SSD z kontrolerem Phison – od kontrolera zależy, jak dysk realizuje TRIM.

Gdy dysk działa coraz gorzej

Spowolnienia SSD rzadko wynikają z fragmentacji. Częściej winny jest prawie pełny dysk, przegrzewanie się nośnika M.2 albo zużycie pamięci – stan sprawdzisz w danych S.M.A.R.T. (zobacz jak czytać S.M.A.R.T.). Przy dysku talerzowym, który stuka, znika z systemu lub gubi pliki, nie uruchamiaj defragmentacji ani CHKDSK – każda taka operacja intensywnie obciąża uszkodzony nośnik. Zrób kopię tego, co da się skopiować, a przy problemach z odczytem oddaj dysk do laboratorium.

Lista kontrolna

  • SSD widoczny jako „Dysk półprzewodnikowy”, harmonogram optymalizacji włączony.
  • TRIM włączony (DisableDeleteNotify = 0).
  • Bez zewnętrznych defragmentatorów i „optymalizatorów”.
  • Co najmniej kilkanaście procent wolnego miejsca na dysku.
  • Aktualna kopia zapasowa – TRIM nie wybacza pomyłek przy kasowaniu.
lge
Redakcja lge.com.pl

Blog prowadzi zespół Centrum Odzyskiwania Danych Mega Serwis z Warszawy – od 1997 roku naprawiamy komputery i odzyskujemy dane. Piszemy o tym, co widzimy na co dzień w serwisie i laboratorium.

Zadzwoń Utracone dane?