RAID 5 to najczęściej spotykany poziom macierzy w serwerach plików i domowych NAS-ach z trzema lub więcej dyskami. Daje więcej pojemności niż lustro i przeżywa awarię jednego dysku. Żeby rozsądnie z niego korzystać – i nie zepsuć go przy pierwszej awarii – warto wiedzieć, co dzieje się z danymi w środku.
Paski i rozmiar bloku
Macierz RAID 5 potrzebuje co najmniej trzech dysków. Dane dzielone są na bloki o stałej wielkości (ang. chunk lub stripe unit), na przykład 64 KiB. Kolejne bloki trafiają na kolejne dyski, a jeden rząd bloków – po jednym z każdego dysku – tworzy pasek (ang. stripe). W każdym pasku jeden blok nie zawiera danych, tylko parzystość wyliczoną z pozostałych. Dlatego przy n dyskach dostępna pojemność odpowiada n−1 dyskom: z czterech dysków po 4 TB otrzymujesz około 12 TB przestrzeni.
Rozmiar bloku wybiera się przy tworzeniu macierzy i potem już się go nie zmienia bez migracji. Domyślne wartości różnią się między kontrolerami sprzętowymi, NAS-ami i programowym RAID w Linuksie (mdadm), więc przy odzyskiwaniu danych to jeden z parametrów, które trzeba ustalić.
Parzystość, czyli XOR
Blok parzystości to wynik operacji XOR (alternatywy wykluczającej) na blokach danych z tego samego paska. XOR ma przydatną cechę: jeśli znasz wynik i wszystkie składniki oprócz jednego, brakujący składnik wyliczysz tą samą operacją. Prosty przykład na czterech bitach:
- dysk 1:
1011, dysk 2:0110, - parzystość na dysku 3:
1011 XOR 0110 = 1101, - gdy dysk 2 padnie, jego zawartość to
1011 XOR 1101 = 0110.
W RAID 5 blok parzystości w każdym pasku leży na innym dysku. Dzięki temu żaden dysk nie jest wąskim gardłem przy zapisie – tym RAID 5 różni się od rzadko dziś spotykanego RAID 4 z jednym dyskiem parzystości.


Odczyt szybki, zapis droższy
Przy sprawnej macierzy odczyt nie korzysta z parzystości – kontroler pobiera bloki danych równolegle z kilku dysków. Zapis to inna sprawa. Zmiana jednego małego bloku wymaga odczytu starych danych i starej parzystości, wyliczenia nowej parzystości oraz zapisu nowych danych i nowej parzystości. Jeden zapis z punktu widzenia systemu to cztery operacje na dyskach. Tak zwana kara za zapis najmocniej daje o sobie znać przy bazach danych i maszynach wirtualnych. Duże, sekwencyjne zapisy całych pasków są wydajniejsze, bo parzystość liczy się wtedy od razu z nowych danych.
Osobnym problemem jest tzw. write hole. Jeśli zasilanie zniknie między zapisem danych a zapisem parzystości, pasek staje się niespójny, a macierz o tym nie wie. Chronią przed tym pamięć podręczna kontrolera z podtrzymaniem bateryjnym lub kondensatorowym, dziennik zapisów w niektórych implementacjach programowych i zasilacz awaryjny UPS.
Tryb zdegradowany i odbudowa
Po awarii jednego dysku macierz pracuje dalej w trybie zdegradowanym. Brakujące bloki są wyliczane w locie z pozostałych dysków i parzystości. Działa to wolniej, a co ważniejsze – macierz nie ma już żadnej rezerwy. Po włożeniu nowego dysku zaczyna się odbudowa (rebuild): kontroler musi odczytać każdy sektor wszystkich pozostałych dysków, żeby odtworzyć zawartość brakującego.
W tym momencie ryzyko jest największe. Dyski z jednej partii, pracujące tyle samo czasu, często zużywają się podobnie. Jeśli podczas wielogodzinnej odbudowy kolejny dysk zgłosi błąd odczytu albo wypadnie z macierzy, RAID 5 nie ma skąd wziąć danych. Dlatego przy dużych dyskach coraz częściej wybiera się RAID 6 (dwa bloki parzystości) albo RAID 10. Typowe pomyłki opisaliśmy w tekście o błędach przy odbudowie macierzy.
RAID 5 z perspektywy odzyskiwania danych
Gdy macierz nie daje się uruchomić, specjalista musi odtworzyć jej geometrię: kolejność dysków, rozmiar bloku, kierunek przesuwania się parzystości i miejsce, od którego zaczynają się dane. Część tych informacji zapisana jest w metadanych na dyskach, część trzeba wyliczyć z zawartości. Każda inicjalizacja, ponowne utworzenie macierzy albo zmiana kolejności dysków może te ślady nadpisać. Dlatego przy awarii nie twórz macierzy od nowa i opisz numery kieszeni dysków. Jeśli dane są ważne, zgłoś się do laboratorium odzyskiwania danych – praca odbywa się na obrazach dysków, a oryginały zostają nienaruszone.
Podsumowanie
- RAID 5 to paski danych z rozproszoną parzystością XOR – przeżywa awarię jednego dysku.
- Pojemność to n−1 dysków, zapis małych bloków jest wyraźnie wolniejszy od odczytu.
- Odbudowa obciąża wszystkie dyski i jest najbardziej ryzykownym momentem życia macierzy.
- RAID chroni przed awarią dysku, ale nie przed skasowaniem plików czy ransomware – to nie jest kopia zapasowa.
Więcej o odzyskiwaniu danych w naszych serwisach
- Zgrzyt w dysku Seagate, WD lub Toshiba – co dzieje się w środku i które mity szkodząodzyskiwanie-danych-gorzow.pl
- Dostałeś odzyskane pliki? Jak je sprawdzić, skopiować i nie stracić ich ponowniekatowice-odzyskiwanie-danych.pl
- Etui, sucho i bez upału – praktyczny poradnik przechowywania kart pamięcisdrecoverylab.pl



