Blog komputerowy · porady IT, systemy, sieci i bezpieczeństwo Laboratorium odzyskiwania danych Odzyskiwanie danych · 609 123 321
Odzyskiwanie danych

RAID 5 od środka – paski danych, parzystość XOR i odbudowa po awarii dysku

Paski i rozmiar bloku, rozproszona parzystość, kara za zapis, write hole, tryb zdegradowany i odbudowa – RAID 5 wyjaśniony od strony technicznej.

lge Redakcja lge.com.pl · aktualizacja 4 min czytania
Okładka artykułu: schemat macierzy RAID 5 z blokami danych i parzystości

RAID 5 to najczęściej spotykany poziom macierzy w serwerach plików i domowych NAS-ach z trzema lub więcej dyskami. Daje więcej pojemności niż lustro i przeżywa awarię jednego dysku. Żeby rozsądnie z niego korzystać – i nie zepsuć go przy pierwszej awarii – warto wiedzieć, co dzieje się z danymi w środku.

Paski i rozmiar bloku

Macierz RAID 5 potrzebuje co najmniej trzech dysków. Dane dzielone są na bloki o stałej wielkości (ang. chunk lub stripe unit), na przykład 64 KiB. Kolejne bloki trafiają na kolejne dyski, a jeden rząd bloków – po jednym z każdego dysku – tworzy pasek (ang. stripe). W każdym pasku jeden blok nie zawiera danych, tylko parzystość wyliczoną z pozostałych. Dlatego przy n dyskach dostępna pojemność odpowiada n−1 dyskom: z czterech dysków po 4 TB otrzymujesz około 12 TB przestrzeni.

Rozmiar bloku wybiera się przy tworzeniu macierzy i potem już się go nie zmienia bez migracji. Domyślne wartości różnią się między kontrolerami sprzętowymi, NAS-ami i programowym RAID w Linuksie (mdadm), więc przy odzyskiwaniu danych to jeden z parametrów, które trzeba ustalić.

Parzystość, czyli XOR

Blok parzystości to wynik operacji XOR (alternatywy wykluczającej) na blokach danych z tego samego paska. XOR ma przydatną cechę: jeśli znasz wynik i wszystkie składniki oprócz jednego, brakujący składnik wyliczysz tą samą operacją. Prosty przykład na czterech bitach:

  • dysk 1: 1011, dysk 2: 0110,
  • parzystość na dysku 3: 1011 XOR 0110 = 1101,
  • gdy dysk 2 padnie, jego zawartość to 1011 XOR 1101 = 0110.

W RAID 5 blok parzystości w każdym pasku leży na innym dysku. Dzięki temu żaden dysk nie jest wąskim gardłem przy zapisie – tym RAID 5 różni się od rzadko dziś spotykanego RAID 4 z jednym dyskiem parzystości.

Tabela pokazująca rozmieszczenie bloków danych D i parzystości P w kolejnych paskach na trzech dyskach
Infografika: Przykładowy układ bloków w RAID 5 z trzema dyskami – kliknij, aby powiększyć
Schemat RAID 5: bloki danych i parzystości rozłożone na czterech dyskach
Przy czterech dyskach w każdym pasku są trzy bloki danych i jeden blok parzystości, za każdym razem na innym dysku.

Odczyt szybki, zapis droższy

Przy sprawnej macierzy odczyt nie korzysta z parzystości – kontroler pobiera bloki danych równolegle z kilku dysków. Zapis to inna sprawa. Zmiana jednego małego bloku wymaga odczytu starych danych i starej parzystości, wyliczenia nowej parzystości oraz zapisu nowych danych i nowej parzystości. Jeden zapis z punktu widzenia systemu to cztery operacje na dyskach. Tak zwana kara za zapis najmocniej daje o sobie znać przy bazach danych i maszynach wirtualnych. Duże, sekwencyjne zapisy całych pasków są wydajniejsze, bo parzystość liczy się wtedy od razu z nowych danych.

Osobnym problemem jest tzw. write hole. Jeśli zasilanie zniknie między zapisem danych a zapisem parzystości, pasek staje się niespójny, a macierz o tym nie wie. Chronią przed tym pamięć podręczna kontrolera z podtrzymaniem bateryjnym lub kondensatorowym, dziennik zapisów w niektórych implementacjach programowych i zasilacz awaryjny UPS.

Tryb zdegradowany i odbudowa

Po awarii jednego dysku macierz pracuje dalej w trybie zdegradowanym. Brakujące bloki są wyliczane w locie z pozostałych dysków i parzystości. Działa to wolniej, a co ważniejsze – macierz nie ma już żadnej rezerwy. Po włożeniu nowego dysku zaczyna się odbudowa (rebuild): kontroler musi odczytać każdy sektor wszystkich pozostałych dysków, żeby odtworzyć zawartość brakującego.

W tym momencie ryzyko jest największe. Dyski z jednej partii, pracujące tyle samo czasu, często zużywają się podobnie. Jeśli podczas wielogodzinnej odbudowy kolejny dysk zgłosi błąd odczytu albo wypadnie z macierzy, RAID 5 nie ma skąd wziąć danych. Dlatego przy dużych dyskach coraz częściej wybiera się RAID 6 (dwa bloki parzystości) albo RAID 10. Typowe pomyłki opisaliśmy w tekście o błędach przy odbudowie macierzy.

RAID 5 z perspektywy odzyskiwania danych

Gdy macierz nie daje się uruchomić, specjalista musi odtworzyć jej geometrię: kolejność dysków, rozmiar bloku, kierunek przesuwania się parzystości i miejsce, od którego zaczynają się dane. Część tych informacji zapisana jest w metadanych na dyskach, część trzeba wyliczyć z zawartości. Każda inicjalizacja, ponowne utworzenie macierzy albo zmiana kolejności dysków może te ślady nadpisać. Dlatego przy awarii nie twórz macierzy od nowa i opisz numery kieszeni dysków. Jeśli dane są ważne, zgłoś się do laboratorium odzyskiwania danych – praca odbywa się na obrazach dysków, a oryginały zostają nienaruszone.

Podsumowanie

  • RAID 5 to paski danych z rozproszoną parzystością XOR – przeżywa awarię jednego dysku.
  • Pojemność to n−1 dysków, zapis małych bloków jest wyraźnie wolniejszy od odczytu.
  • Odbudowa obciąża wszystkie dyski i jest najbardziej ryzykownym momentem życia macierzy.
  • RAID chroni przed awarią dysku, ale nie przed skasowaniem plików czy ransomware – to nie jest kopia zapasowa.
lge
Redakcja lge.com.pl

Blog prowadzi zespół Centrum Odzyskiwania Danych Mega Serwis z Warszawy – od 1997 roku naprawiamy komputery i odzyskujemy dane. Piszemy o tym, co widzimy na co dzień w serwisie i laboratorium.

Zadzwoń Utracone dane?