Gdy komputer zaczyna się zawieszać, długo uruchamia albo gubi pliki, pierwsze podejrzenie pada zwykle na dysk. Słusznie – to jeden z najczęściej psujących się podzespołów, a przy tym jedyny, na którym są dane. Problem w tym, że niewłaściwie prowadzona diagnostyka potrafi zniszczyć słabnący dysk szybciej niż sama usterka. Poniżej kolejność, która pozwala ustalić przyczynę i nie stracić plików.
Zanim cokolwiek sprawdzisz: czy dane mają kopię?
To pytanie decyduje o całym dalszym postępowaniu. Jeśli wszystkie ważne pliki masz w aktualnej kopii zapasowej, dysk możesz testować dowolnymi programami – w najgorszym razie kupisz nowy. Jeśli kopii nie ma, każda godzina pracy uszkodzonego nośnika to ryzyko. Programy testujące odczytują cały dysk sektor po sektorze, a dysk z uszkodzoną głowicą lub zdegradowaną powierzchnią może w trakcie takiego testu przestać działać zupełnie.
Uwaga: jeśli dysk stuka, piszczy, nie jest wykrywany albo pliki znikają lub „psują się” same – wyłącz komputer. Nie uruchamiaj programów naprawczych ani CHKDSK. W takiej sytuacji jedyną rozsądną drogą jest odzyskiwanie danych w laboratorium.
Odczyt SMART – szybka i łagodna wskazówka
SMART to wbudowany w dysk mechanizm samokontroli, który zapisuje liczniki błędów i stan nośnika. Jego odczyt trwa chwilę i praktycznie nie obciąża dysku. W Windows przydatny jest bezpłatny CrystalDiskInfo, w Linuksie polecenie sudo smartctl -a /dev/sda z pakietu smartmontools. Ogólny stan pokaże też PowerShell: Get-PhysicalDisk | Select FriendlyName, HealthStatus.
W dyskach talerzowych szczególną uwagę zwróć na atrybuty Reallocated Sectors Count, Current Pending Sector i Offline Uncorrectable – wartości większe od zera oznaczają problemy z powierzchnią, a rosnące z dnia na dzień to sygnał do natychmiastowej kopii. SMART nie daje jednak pewności: dysk z „dobrym” raportem może mieć uszkodzoną głowicę, a dysk z kilkoma przemapowanymi sektorami potrafi pracować latami. Szczegóły interpretacji opisujemy w poradniku jak czytać SMART dysku.

Dziennik zdarzeń zdradza błędy odczytu
Windows zapisuje problemy z dyskiem, zanim użytkownik je zauważy. Uruchom eventvwr.msc i przejdź do Dzienniki systemu Windows → System. Wpisy ze źródła disk z identyfikatorem 7 („urządzenie ma uszkodzony blok”) albo 153 (ponawiana operacja wejścia-wyjścia) oraz częste ostrzeżenia ze źródła Ntfs to poważne sygnały. Więcej o filtrowaniu dziennika znajdziesz w artykule o Podglądzie zdarzeń.
Dysk czy system? Test bez obciążania nośnika
Powolna praca i zawieszenia nie zawsze oznaczają awarię dysku – winne mogą być sterowniki, przegrzewanie, pamięć RAM albo uszkodzony system. Skuteczny sposób na rozdzielenie tych przyczyn to uruchomienie komputera z innego nośnika:
- Pendrive z Linuksem w trybie live – jeśli komputer działa płynnie, a dysk wewnętrzny odczytuje się bez zacięć, problem leży raczej w systemie. Z takiego pendrive’a można też skopiować pliki (opis w artykule o kopiowaniu plików z Live USB).
- Zapasowy dysk z czystym systemem – metoda stosowana w serwisach: gdy na nowym dysku wszystko działa, wiadomo, że wina leży po stronie starego dysku lub jego systemu.
- Test pamięci RAM – losowe błędy i niebieskie ekrany potrafią naśladować objawy uszkodzonego dysku.
Testowanie dysku programem zainstalowanym na tym samym dysku, z którego pracuje system, daje mylące wyniki. System w tle ciągle zapisuje i odczytuje dane, więc program raportuje „wolne sektory”, które wcale nie muszą być uszkodzone.
Kiedy przerwać i oddać dysk specjalistom
Domowa diagnostyka ma sens tylko do pewnego momentu. Przerwij ją, gdy dysk wydaje nietypowe dźwięki, odłącza się w trakcie pracy, raportuje szybko rosnącą liczbę uszkodzonych sektorów lub kopiowanie zatrzymuje się na tych samych plikach. W laboratorium dysk podłącza się do specjalistycznego sprzętu, który nie pozwala systemowi go automatycznie zamontować, i od razu wykonuje się kopię sektor po sektorze z kontrolą odczytu. Diagnoza i wycena są bezpłatne, a dysk możesz dostarczyć osobiście albo wysłać kurierem.
Lista kontrolna
- Ustal, czy ważne dane mają kopię.
- Nasłuchuj: stuki i piski oznaczają koniec testów.
- Odczytaj SMART i sprawdź dziennik zdarzeń.
- Uruchom komputer z innego nośnika, aby oddzielić dysk od systemu.
- Skopiuj najważniejsze pliki, zanim zaczniesz pełny test powierzchni.
Więcej o odzyskiwaniu danych w naszych serwisach
- Etui, sucho i bez upału – praktyczny poradnik przechowywania kart pamięcisdrecoverylab.pl
- Sformatowałem pendrive przez pomyłkę – jak sprawdzić, czy pliki da się jeszcze odzyskaćodzyskiwanie-danych-opole.pl
- Fałszywe karty SanDisk Extreme i Samsung EVO Plus w firmie – jak je wykryć na czasodzyskiwanie-danych-szczecin.pl



