Dysk twardy to precyzyjne urządzenie mechaniczne: talerze wirują z prędkością od 5400 do 7200, a w dyskach serwerowych nawet 10 000 lub 15 000 obrotów na minutę, a głowice unoszą się nad nimi na poduszce powietrza o grubości kilku nanometrów. Tak mała odległość jest konieczna, by odczytać bardzo słabe pole magnetyczne zapisanych bitów. Ta sama precyzja sprawia, że uszkodzenia mechaniczne należą do najpoważniejszych awarii dysków.
Jak zbudowany jest dysk talerzowy
W szczelnej obudowie znajdują się talerze osadzone na osi silnika, ramię z głowicami poruszane przez cewkę oraz rampa, na której głowice parkują po wyłączeniu. Na zewnątrz jest płytka elektroniki z oprogramowaniem i danymi adaptacyjnymi. Każdy z tych elementów może ulec awarii, ale to uszkodzenia wewnątrz obudowy są najtrudniejsze – ich naprawa wymaga otwarcia dysku w komorze laminarnej.

Rodzaje uszkodzeń mechanicznych
- Uszkodzone głowice – najczęstsza awaria. Dysk rozkręca się, ale cyklicznie stuka, bo głowice nie znajdują znaczników pozycjonujących. Rozwiązaniem jest wymiana zespołu głowic na zgodny z dawcy.
- Głowice przyklejone do talerza – po wstrząsie lub zaniku zasilania głowice zostają na powierzchni talerza zamiast na rampie. Silnik nie może rozkręcić talerzy, dysk buczy.
- Zatarty silnik – łożysko silnika się zablokowało. Dane na talerzach zwykle są nienaruszone, ale trzeba je przenieść do innej obudowy (więcej w artykule o przekładaniu talerzy).
- Zarysowania talerzy – fragment uszkodzonej głowicy lub zanieczyszczenie ściera warstwę magnetyczną. To najgorszy scenariusz, bo dane z zeszlifowanych obszarów przestają istnieć.

Najczęstsze przyczyny
Do uszkodzeń mechanicznych prowadzą przede wszystkim wstrząsy i upadki – szczególnie podczas pracy, gdy głowice są nad talerzami (opisujemy to w artykule o upadku dysku). Szkodzą też drgania, przegrzewanie, nagłe zaniki zasilania oraz naturalne zużycie. Osobną kategorią są skutki prób samodzielnej naprawy: dysk otwarty poza komorą laminarną i uruchomiony bez pokrywy bardzo szybko zarysowuje się od kurzu, a głowice bez właściwego prowadzenia mogą uderzyć w talerz.
Ryzyko można ograniczyć prostymi nawykami: nie przenoś laptopa ani dysku zewnętrznego w trakcie pracy, odłączaj dysk USB dopiero po bezpiecznym usunięciu i zatrzymaniu silnika, stawiaj go na stabilnym podłożu, a komputer stacjonarny podłącz przez listwę przeciwprzepięciową lub zasilacz awaryjny UPS. Żaden nawyk nie zastąpi jednak kopii zapasowej.
Dlaczego nie warto „dawać szansy” stukającemu dyskowi
Uszkodzona głowica nie tylko nie czyta danych – może też zarysować powierzchnię, nad którą przelatuje. Każde kolejne uruchomienie, próba skanowania programem czy CHKDSK zwiększa ryzyko, że niewielka usterka zamieni się w zeszlifowany talerz. Dlatego przy stukaniu, piskach i buczeniu najważniejsza zasada brzmi: wyłączyć i nie włączać ponownie.
Uwaga: nie zamrażaj dysku, nie stukaj nim o blat i nie otwieraj obudowy. Takie „sposoby” z forów nie naprawiają głowic, a skraplająca się wilgoć i kurz potrafią zniszczyć powierzchnię talerzy.
Od czego zależy odzysk danych
Szanse zależą od stanu powierzchni talerzy, dostępności zgodnych części zamiennych i modelu dysku. Gdy talerze są czyste, a uszkodzone są tylko głowice lub silnik, odzysk najczęściej się udaje. Przy niewielkich zarysowaniach w niektórych modelach można wyłączyć uszkodzoną głowicę i odczytać dane z pozostałych powierzchni – wynik bywa wtedy niekompletny, a pliki rozłożone na zniszczonym obszarze mogą być uszkodzone. Przy głęboko zeszlifowanych talerzach odzysk nie jest możliwy. Wiele uszkodzeń powierzchni widać dopiero pod mikroskopem, dlatego rzetelnej oceny nie da się podać bez diagnozy.
Co zrobić teraz
- Wyłącz komputer lub odłącz dysk zewnętrzny, gdy tylko usłyszysz nietypowe dźwięki.
- Nie uruchamiaj dysku ponownie i nie używaj programów naprawczych.
- Zapakuj dysk w folię bąbelkową i sztywne pudełko z wypełnieniem, dołącz kartkę z kontaktem i opisem objawów.
- Dostarcz go osobiście lub wyślij kurierem do laboratorium odzyskiwania danych – diagnoza i wycena są bezpłatne.



